We wrześniu i październiku ptaki wodne powoli sposobią się do odlotu. Wpierw ogarnia niepokój kaczki, później drobne trzci- niaki, rokltniczki i bączki. Kokoszki wodne i łyski pozostają najdłużej. Raz po raz zapadają na jeziorze olbrzymie stada przelotnych kaczek krzyżówek i cyranek. Pochodzą one z dalekich stron i nie zatrzymują się długo. Gdy nieco odpoczną i pożywią się, zrywają się do lotu i podążają dalej na południe.
Gdy prawie wszystkie ptaki miejscowe opuszczą już nasze wody, w końcu października, w listopadzie i grudniu pojawiają się nowi przybysze. Setki pstrokatych gągołów i czernic zatrzymuje się na wodzie, wprawdzie z daleka od brzegu, lecz w miejscach bardziej płytkich. Tutaj nurkując wytrwale wydobywają z dna jeziora ślimaki, małże lub pędy podwodnych roślin służących im za pokarm. W osobnych stadach pojawiają się okazałe tracze, niewiele mniejsze od gęsi, i małe, białe jak śnieg, czarnymi paskami ozdobione — traczyki. Jest to ptactwo wytrzymałe na zimno i wiatry, gdyż pochodzi z dalekiej północy, z jezior norweskich lub z tundr północnej Azji. Ci zimowi goście pozostają tak długo, póki jeziora nie pokryją się lodem. Dopiero silniejsze mrozy przepędzają ptaki dalej na południe. Jeżeli zatem zima jest lekka, mogą pozostać u nas aż do marca i kwietnia; odlatują dopiero z wiosną, kiedy również w ich północnej ojczyźnie robi się cieplej.
Nad naszymi wodami przez cały rok, z wyjątkiem stosunkowo krótkiego okresu, w którym zima pokrywa je lodem, wre bardzo bogate życie różnorodnego ptactwa. Zaledwie pokażą się w marcu wśród zalegającego lodu pierwsze lustra wody, a już ptaki tłumnie wracają. Od marca aż do grudnia znajdujemy zatem nad jeziorami wiele gatunków i osobników. Jest ich tutaj więcej niż w każdym innym środowisku. Nawet w gajach i rozległych lasach życie ptaków nie jest tak bujne, jak nad jeziorami porośniętymi przybrzeżną roślinnością.
Stojąc na brzegu możemy na ogół daleko łatwiej i z mniejszej odległości obserwować ptaki niż na polu lub w lesie, toteż dla miłośnika przyrody nie ma ciekawszego i bardziej urozmaiconego zakątka nad niewielkie jezioro, położone pod lasem i otoczone podmokłymi łąkami. Spostrzec można tutaj nie tylko ptaki wodne, jak kaczki i perkozy, lecz również gatunki należące do innych rzędów: drobne ptaki śpiewające, czaple, bociany, chruściele, mewy, a nawet ptaki drapieżne.
Czym się tłumaczy, że właśnie nad wodą tak wiele ptaków prawie przez cały rok znajduje dogodne warunki bytu? Tłumaczy się to przede wszystkim obfitością pożywienia, różnorodnością środowiska oraz bezpieczeństwem, jakie zapewnia ptakom woda, grząskie bagno i gąszcz przybrzeżnych zarośli.
W wodzie temperatura nigdy nie spada poniżej zera i dlatego rośliny oraz drobne zwierzęta wodne nawet w zimie znajdują tu dość dobre warunki bytu. Rośliny rozwijają się również pod Jodem w styczniu i lutym :i służą za pokarm dla wielu drobnych zwierząt, jak larw komarów, różnych chrząszczy i ślimaków. Gnijące pędy i liście roślin rozpadają się na drobne części zalegające dno jeziora i w tym to materiale rozwijają się masowo drobne skorupiaki, zwłaszcza rozwielitki i oczliki. W pewnych głębokościach i niektórych miejscach woda jest mętna od milionów tych drobnych istot. Rozwielitki zaś i oczliki służą za pokarm rybom, pijawkom, pająkom wodnym, larwom drapieżnych owadów, zwłaszcza chrząszczy, ważek i jętek.